Wszak z chwilą wrzucenia fotki udzielamy Meta licencji na jej przechowywanie, kopiowanie i wyświetlanie w ramach usług, nie tylko na FB, ale również na produktach z nim związanych , choćby Instagramie. Chociaż nie „oddajemy praw autorskich”, zgadzamy się na szerokie użycie. Zdjęcia (łącznie z EXIF, opisem, reakcjami, lokalizacją) są wykorzystywane do profilowania, rekomendacji treści i targetowania reklam. Co prawda ustawienia prywatności ograniczają widoczność, ale nie dają pełnej gwarancji – ktoś może zrobić zrzut ekranu, zdjęcie może zostać udostępnione, wycieknąć przy incydencie bezpieczeństwa. Nie dziwmy się więc, gdy zauważymy je w memach, fejkowych kontach, deepfake’ach czy po prostu w kontekście, którego nie kontrolujemy, np. w reklamach. Klasycznym przykładem była sprawa „Sponsored Stories” na Facebooku z lat 2011–2013 (rozstrzygnięta w 2015 r.). Gdy użytkownik polubił stronę firmy lub produkt (np. markę, restaurację), Facebook automatycznie generował reklamę z jego imieniem, zdjęciem profilowym i frazą „[Imię] lubi [nazwa firmy]”, wyświetlając to znajomym użytkownika – bez jego wyraźnej zgody na taką formę promocji. Z tego okresu pochodziła np. fotka z dziewczyna pijącą Colę.
Przeanalizujmy teraz wysyp, a raczej wsyp, kolejnych zdjęć wrzucanych do mediów społecznościowych. Wszak są ferie. Ileż to możemy dowiedzieć się z FB, Instagrama - i to nie o influencerach, dla których dzielenie się swoim prywatnym życiem jest formą zarobku, ale o osobach, które powinny świecić przykładem, szczególnie w czasach pogłębiającego się kryzysu psychicznego młodzieży. Pomijam wakacyjne zdjęcia w stroju kąpielowym, bo w tej porze roku królują inne, chociaż…może nie do końca. Sporo osób spędza ferie w tropikach, jeśli nie w stroju kąpielowym, to wrzuca focię z drinkiem z palemką, pokazując, jak uroczo imprezuje. Do tego na fotkach pojawiają się bliscy, w tym dzieci, którym na razie to nie przeszkadza, ale w przyszłości – kto wie? Można poczytać o pozwach sądowych dotyczących ochrony wizerunku, wytoczonych przez dzieci swoim rodzicom. chociażby w artykułach: Udostępnianie zdjęć i filmów swojego dziecka w mediach społecznościowych: jakie ryzyko niesie Sharenting jako paradoks regulacyjny – kompleksowy przegląd koncepcji i regulacji sharentingu
Ekspertka zwraca też uwagę na „prawo do bycia zapomnianym” – przepis ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO), który w pewnych okolicznościach pozwala osobom fizycznym żądać usunięcia danych osobowych, np. zdjęć zamieszczonych przez szkoły lub przedszkola. Drżyjcie szkoły i przedszkola!
Powtarzając apel Oli, Katarzyna Szymielewicz dodaje „Powiedzmy sobie szczerze: internet to nie twój rodzinny album” – powiedziała. „Każde urocze świąteczne zdjęcie twojego dziecka, które publikujesz, to punkt danych, który może być kopiowany, zgarniany i wykorzystywany przez obcych lub maszyny – na zawsze. Platformy zarabiają na tej ekspozycji; dzieci płacą później cenę. Jeśli nie przypięlibyście tego do latarni przed ich szkołą, nie publikujcie tego. Udostępnijcie prywatnie lub trzymajcie offline”.
Pisząc o ochronie wizerunku, niebezpieczeństwach sharentingu oraz rozpowszechnianiu zdjęć uczniów, nie sposób nie wspomnieć o kolejnej „nieciekawej” kwestii, jaką jest rozmycie granicy miedzy rolą zawodową a życiem prywatnym. Nie da się ukryć, że „wpadki” mogą powodować (chociaż nie zawsze, ale o tym za chwilę) zmianę percepcji, z jaką jesteśmy odbierani. W obliczu łatwej dostępności dla uczniów i rodziców, OSOBY ŚWIADOME potraktują nas jako nieprofesjonalnych. Ucierpi nasz autorytet – o ile tak posiadaliśmy. Damy powód do plotek. I niech nie wydaje nam się, że tańcząc z uczniami przy piosence poruszającej kwestie imprezowania, alkoholu i kobiet (przemilczę słowa, gdyż wstyd o nich pisać), jesteśmy cool i że zyskujemy w oczach uczniów. Nawet, gdyby tak było na tę chwilę, młodzież potrafi wyłapać najdrobniejsze szczegóły, memizować je i przenosić do relacji szkolnych. Raz wrzucone zdjęcie, film, może „żyć” w klasowych grupach latami. Do tego dochodzi odbiór przez rodziców, grono pedagogiczne, władze szkolne. W najlepszym wypadku narażamy się na ryzyko naruszenia zaufania. Pewnych rzeczy po prostu robić nie wypada! Dodatkowo - niech do przestrzeni, w której nauczyciel ma być względnie neutralny. nie docierają informacje o miejscu pobytu, partnerze, dzieciach, poglądach światopoglądowych.
Wróćmy na chwilę do tych nieszczęsnych fotek z pobytu poza domem. Pomijając kwestię wizerunku i wszystkiego, co się z tym wiąże, nie możemy zapominać o innych niebezpieczeństwach: z wakacyjnych fotek da się wyczytać miejsce pobytu, standard życia, relacje rodzinne, przyzwyczajenia (np. stałe miejsce urlopu, terminy wyjazdów). Czy chcemy pozwolić innym na budowanie takiego szczegółowego profilu? Wszak mogą z niego skorzystać przestępcy, chociażby złodzieje, którzy „skorzystają z zaproszenia” i okradną nas pod naszą nieobecność.
I tu mała uwaga: owszem, ja też wrzucam czasem foty z wyjazdu. Taka ludzka cecha, żeby pochwalić się radością. Ale moje wrzutki są przemyślane – to forma promocji, która pozwala mi realizować się zawodowo. Pokazuję np., a raczej udostępniam, zdjęcia z naszych corocznych zjazdów trenerskich, zorganizowanych przez Fundację Szkoła z Klasą.
Na koniec kilka powtarzalnych zasad:
- Oddzielaj konto prywatne od zawodowego: nie dodawaj uczniów do prywatnego profilu, nie podawaj tam dokładnej szkoły, korzystaj z ogólnych opisów typu „nauczyciel / edukator”.
- Ogranicz „prywatność obrazkową”: wiele porad wprost odradza publiczne zdjęcia z plaży, z imprez, z alkoholem, nawet jeśli są w pełni legalne – bo mogą zostać odczytane jako brak profesjonalizmu.
- Publikuj oszczędnie i neutralnie: krajobrazy, jedzenie, hobby – tak; bliskie, intymne ujęcia w strojach kąpielowych, z alkoholem, z mocno prywatnymi sytuacjami – zdecydowanie nie na profilu, który w jakikolwiek sposób łączy się z rolą zawodową.
- Maksymalnie domykaj dostęp: jeśli chcesz wrzucać bardziej prywatne zdjęcia z wakacji, zamknij profil na „tylko znajomi”, stwórz listy zaufanych odbiorców, regularnie przeglądaj, kogo wpuszczasz.
- Myśl „za 5–10 lat”: czy to zdjęcie, wyrwane z kontekstu, pokazane dyrektorowi, rodzicowi, nowemu pracodawcy albo uczniom z przyszłego rocznika, dalej będzie dla Ciebie OK? Jeśli nie – lepiej go nie publikować.
- Dbaj o ustawienia prywatności: ustaw konto jako prywatne, przeglądaj listę znajomych, wyłącz oznaczanie przez innych bez akceptacji, nie używaj geotagów, szczególnie związanych ze szkołą.
- Nigdy nie publikuj uczniów bez formalnych zgód i najlepiej nie rób tego w ogóle z kont prywatnych – nawet jeśli rodzice wrzucają zdjęcia, nie znaczy to, że nauczyciel może.
